Przyszły kompozytor w domu rodzinnym wzrastał w atmosferze wrażliwości na sztukę, na postawy patriotyczne, na potrzebę zdobywania wykształcenia, na troskę o ludzi z niższej klasy społecznej. Dzięki stryjowi Kazimierzowi przyszły kompozytor nie tylko odziedziczył bogatą bibliotekę, ale też poznał języki obce, podstawy filozofii, medycyny, zdobył wiedzę przyrodniczą. Stryjowie Dominik i Kazimierz byli dla niego przykładem prawdziwej troski o los włościan mieszkających na terenach ich majątków. Był widzem amatorskich teatrów domowych u stryja Józefa. Ojciec kompozytora - Czesław Moniuszko -malował, rysował i pisał pamiętniki. Choć nie miał wyższego wykształcenia, jak jego bracia, zadbał o solidne wykształcenie swojego jedynego dziecka.

W 1827 r. 8-letni Stanisław Moniuszko, wraz z rodzicami, przyjechał do Warszawy i rozpoczął naukę w gimnazjum ojców Pijarów. August Freyer był jego pierwszym profesjonalnym nauczycielem teorii muzyki, gry na fortepianie i na organach.

Stanisław Moniuszko żródło: wikipedia.org

Ojciec - Czesław Moniuszko, w 1830 r. zmuszony był wyjechać wraz z żoną i synem z Warszawy i zająć się majątkiem odziedziczonym po ojcu. Wówczas rodzina Moniuszków zamieszkała w Mińsku.

Stanisław kontynuował tam naukę w gimnazjum; jego nauczycielem gry na fortepianie został Dominik Stefanowicz. W 1836 r., będąc z wujem w Wilnie, Stanisław poznał Aleksandrę Müllerównę, z którą zaręczył się. Przyszła teściowa, pani Maria Müllerowa, postawiła warunek, że przyszły zięć musi zdobyć dobry zawód, aby utrzymać rodzinę. 18-letni Stanisław wyjechał na 3-letnie studia muzyczne do Berlina, gdzie podjął studia muzyczne w Singakademie, u Karola Fryderyka Rungenhagen'a. Tam poznał tajniki harmonii, kontrapunktu, instrumentacji i dyrygentury. Wprawdzie ojciec Czesław Moniuszko, chciał, by jego syn został urzędnikiem, jednak z wielkim poświęceniem zdobywał fundusze na muzyczne wykształcenie syna. Już podczas studiów S. Moniuszki w Berlinie, ukazały się drukiem trzy jego pieśni, do słów Adama Mickiewicza.

Po ukończeniu studiów w Niemczech, S. Moniuszko wrócił do Polski i 25 sierpnia 1840 roku poślubił w Wilnie Aleksandrę Müllerównę. Stał się inicjatorem ożywienia kulturalnego życia Wilna. Zapoznawał Wilnian z twórczością Beethovena, Haydna, Mendelssohna, Mozarta, dyrygując wykonaniami utworów tych kompozytorów.

Aby zarabiać na utrzymanie swojej rodziny oraz służby, w 1841 roku przyjął posadę organisty w kościele Św. Jana w Wilnie oraz udzielał prywatnych lekcji gry na fortepianie. W tym czasie nadal komponował pieśni

i pierwsze operetki.

Stanisław i Aleksandra Moniuszkowie mieli 10-cioro dzieci. W 1841 roku urodziło się ich pierwsze dziecko - córka Elżbieta. Do dzisiaj żyją jej autentyczni potomkowie (w Polsce, w Kanadzie i na Węgrzech). Drugim dzieckiem kompozytora był syn Kazimierz (zmarł w dzieciństwie). W 1843 roku przyszło na świat trzecie dziecko kompozytora - syn Stanisław.

Z jego linii do dzisiaj żyje (w Polsce i we Włoszech) 6-cioro jego potomków. Kolejnym synem Kompozytora był Bolesław (wiolonczelista, zmarł nie żonaty), następnie córka Maria (zmarła jako dziecko), córka Jadwiga (do dzisiaj żyją w Polsce jej potomkowie), córki Zofia i Aleksandra (ta druga zmarła we wczesnym dzieciństwie), syn Jan (profesor petersburskiej Akademii Sztuk, artysta malarz; zmarł nie żonaty) i córka Cecylia (zmarła niezamężna).

Stanisław Moniuszko był wiernym i kochającym małżonkiem, bardzo kochającym ojcem, bardzo religijnym katolikiem. Nie prowadził hulaszczego trybu życia, choć miał wesołe usposobienie i był lubiany w towarzystwie. Jego listy do małżonki, które pisał
z każdej podróży są dowodem na to, jak bardzo kochał swoją małżonkę i dzieci oraz całą rodzinę. Ich treść, niekiedy opatrzona wierszami autorstwa S. Moniuszki, była pełna gorącego uczucia do małżonki Aleksandry (czasem czule zwanej Omką), ale też poczucia humoru kompozytora, który lubił wymyślać przydomki także dla swoich dzieci.

Ponieważ S. Moniuszko urodził się i mieszkał w ówczesnej Polsce (Ubiel, Mińsk, Wilno, Warszawa), która była pod zaborem rosyjskim, a kompozytor był wielkim patriotą, każdą pieśń czy operę tak opracował

i tytułował, aby nie budzić podejrzeń zaborcy. Dwanaście zeszytów "Śpiewników domowych", prawdopodobnie miało mieć tytuł "Śpiewniki narodowe". W operze "Straszny dwór", pod pozorem tradycyjnych zwyczajów i zabaw polskiego dworu szlacheckiego kompozytor ukrył patriotyczne przesłanie.
Słowa tenorowej arii z tej opery - arii z kurantem - wyrażają tęsknotę za zmarłą matką, ale w rzeczywistości, to pragnienie odzyskania wolności Ojczyzny. Bardzo patriotyczna jest też aria Miecznika ze "Strasznego dworu" oraz niektóre pieśni religijne S. Moniuszki.

Stanisław Moniuszko był niezwykle pracowity. W swoim niedługim życiu (w wieku 53 lat zmarł na atak serca w Warszawie) skomponował 13 oper, 11 operetek, ok. 300 pieśni, 8 kantat i ballad, muzykę baletową, bardzo liczne utwory fortepianowe, orkiestrowe, organowe, kameralne. Jego pragnieniem było, aby jego muzyka brzmiała nie tylko teatrach operowych, w salonach arystokracji i szlachty, ale także w domach ludzi z innych warstw społecznych. W swoje dzieła wplatał nuty muzyki ludowej. "Halka", "Flis" i "Paria", to protest kompozytora wobec niesprawiedliwości społecznej tamtych czasów. Jego utwory religijne (ok. 65 mszy, litanii, psalmów, pieśni), to hołd oddawany Bogu, ale także staranie o podniesienie poziomu muzycznego śpiewów kościelnych.

W latach 1842 - 1858 Stanisław Moniuszko intensywnie tworzył, podróżował po Europie, poznawał kompozytorów zagranicznych (Dargomyżskiego, Smetany, Liszta). Cały czas starał się o uzyskanie lepszych zarobków na utrzymanie licznej rodziny.

28 lutego1854 r. kompozytor wystawił w Wilnie 2-aktową "Halkę". W tym czasie podróżował między Wilnem a Warszawą, bywał w Petersburgu.

 

1 stycznia 1858 r. wielki sukces odniosła jego 4-aktowa "Halka" wystawiona w warszawskim Teatrze Wielkim.


Latem 1858 roku Stanisław Moniuszko podróżował do Krakowa, Berlina, Drezna, Lipska, Moguncji, Kolonii, Pragi, Weimar'u.

15 sierpnia 1858 r. otrzymał stanowisko dyrektora (głównego dyrygenta) warszawskiego Teatru Wielkiego,

a 2 listopada tego roku na stałe przeniósł się z cała rodziną do Warszawy.

W lutym 1860 r. w Warszawie wystawiono operę "Hrabina", 1 stycznia 1861 - operę Verbum nobile".

W grudniu 1861 r. S. Moniuszko po raz drugi wyjechał do Paryża, gdzie poznał osobiście Gioacchino Rossiniego, któremu w prezencie przekazał partyturę skomponowanej przez siebie III Litanii Ostrobramskiej. Dzieło zachwyciło włoskiego mistrza.

W 1864 roku Stanisław Moniuszko rozpoczął pracę pedagogiczną w warszawskim Instytucie Muzycznym Apolinarego Kątskiego. Prowadził klasę chóralną, wykładał harmonię, kontrapunkt (jednym z jego uczniów był Zygmunt Noskowski) oraz kompozycję.

28 września 1865 r. owacyjnie przyjęto w Warszawie premierę "Strasznego dworu". Jednak po Powstaniu Styczniowym carska cenzura zdjęła tę operę z afisza. Lata 1868, 1869 i 1870, to kolejno sceniczne sukcesy zagraniczne "Halki" (Praga, Moskwa i Petersburg).

5 listopada 1871 roku Stanisław Moniuszko dał ostatni swój koncert kompozytorski w siedzibie Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego (powstałego w dniu 15 stycznia 1871 roku z inicjatywy Władysława Wiślickiego, przy współudziale Stanisława Moniuszki, Józefa Sikorskiego, Ignacego Krzyżanowskiego, Adama Münchheimer'a, Wilhelm'a Troschel'a i Józefa Wieniawskiego).

4 czerwca 1872 r. nagły atak serca w warszawskim domu przy

ul Mazowieckiej 3, zakończył życie Stanisława Moniuszki.

7 czerwca 1872 roku odbył się pogrzeb Ojca polskiej Opery Narodowej. Podczas mszy żałobnej w warszawskim kościele Św. Krzyża przy ul. Krakowskie Przedmieście, muzycy Teatru Wielkiego wykonali Requiem Stanisława Moniuszki, a o wielotysięcznym kondukcie żałobnym, który przeszedł za trumną na Powązki, mówiono, że przerodził się w patriotyczną manifestację Polaków.

S. Moniuszko został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

W 1908 r. Warszawskie Towarzystwo Muzyczne im. Stanisława Moniuszki ufundowało nowy grobowiec "tuż za kościołem cmentarnym pod wezwaniem św. Karola Boromeusza".

29 października 1908 r. przeniesiono do niego trumny ze zwłokami Stanisława i Aleksandry Moniuszków.

Fragmenty wierszy

o Stanisławie Moniuszce

"...Jeśli kiedy Polacy własną mowę zdradzą,

Polskim pieśniom Śpiewniki twe umrzeć nie dadzą..."

autor nieznany, 1856 r.

"...Widziałem po świecie, jak pieśni Twej siłą zawrzały kamienne umysły,

jak oko, co dotąd bezmyślnie świeciło, poczuło jak łzy mu wytrysły. ..."

Władysław Syrokomla, 1849 r.

"...Ty więc co zlałeś pieśń wiejskich poddaszy z pieśnią nadziemian,

zwij się w państwach ducha Książęciem muzyki naszej."

Jadwiga Łuszczewska (Deotyma), 1857 r.

"...Mistrzu! Choć rączy czas uniesie wieki, zawsze, jak dziwne, życiodajne rzeki, płynąć nam fale twoich pieśni będą:...",

OR-OT (Artur Oppman), opubl. w 1900 r.

"...Cześć tobie, mistrzu! Niech pieśń twa płonie, niech budzi serca po wieczny czas, któż dziś twą lutnię pochwyci w dłonie, kto twoim laurem otoczy skronie i z twoją pieśnią stanie wśród nas?..."

"Na śmierć Stanisława Moniuszki", autor nieznany, 1872

FUNDACJA IM. STANISŁAWA MONIUSZKI

Plac Teatralny 1,  00-950 Warszawa 

NIP:5252750915

REGON:380268573 

NR KRS: 0000732499

Kontakt: +48 792-700-578